C’es la liberté qui regne dans la République de Lettres. Cette République est un état extrêmement libre. On n’y reconnait que l’empire de la verité et de la raison.
- Pierre Bayle
Qu’on admire le grand savoir
L’érudition infinie
Où l’on ne voit sans, ni génie
Je ne saurois le concevoir :
Mais je trouve Bayle admirable
Qui profond autant que agréable
Me met en état de choisir
L’Instruction, ou le Plaisir.
- Mr. de St. Evremond 13 dec 1726,
lettre a mr. Des Maizeaux
Is het het grote inzicht dat ik hoog acht
Of de geleerdheid zonder limiet,
Waarzonder je zelfs het licht niet ziet?
Of het genie? Ik krijg het niet bedacht:
Maar Bayle bewonder ik innig
Hoe hij mij mild en diepzinnig
Tot een stellige keuze verplicht
Tussen Plezier en Onderricht
(vertaling Frank Biesta 2007)
* Opmerking bij no. 1: De Latijnse School en de Illustere School waren twee verschillende opleidingen. De Illustere School startte in 1681 en was bedoeld als een overbrugging tussen de latijnse school en een universiteit in een andere stad. Die overbruggingsfunctie van de illustere school is in Rotterdam overigens nooit van de grond gekomen. Het nieuwe Erasmiaans Gymnasium is een voortzetting van de oude Illustre School. In de hal hangt een gedenksteen met het opschrift: `Pierre Bayle exul philosophia docuit per duodecim annos in scuola illustri Rotterodamensi` (de verbannen filosoof Pierre Bayle gaf 12 jaar les aan de Illustere School van Rotterdam). Bayles tractement werd gefinancierd uit de opbrengst van het pontje over de Leuvehaven. Zie ook Eskens Filosofische reisgids en de oratie van Hans Bots over Bayle en Nederland.
Opmerking bij no. 2: De vredesduif met de begroeting Paix vous soit (Vrede zij met u) zijn symbool van de Waalse Kerk in Rotterdam.
Opmerking bij no. 3: Furly benoemde in die tijd John Locke tot voorzitter van de sociëteit De Lantaern. In deze periode schreef hij het beroemde pedagogische geschrift Some thoughts concerning education en zijn Two treatises of government, waarop Willem III zijn engelse koningschap na de glorious revolution van 1688 fundeerde. Vaste bezoekers van de Lantaern waren in die tijd Shaftesbury en politici als Algernon Sidney en Tissot de Patot en filosofen als Bernard de Mandeville en Jean LeClerc.
Opmerking bij no. 4: Vanaf 1684 had Bayle een woonhuis aan de Leuvehaven. Op Westnieuwland hield hij zijn studeerkamer aan.
Opmerking bij no. 5:
Via deze link vindt u een volledige internetweergave van de vier deligeDictionnaire Historique et Critique van Pierre Bayle voor een wetenschappelijk Frans -Amerikaans vertaalproject. Het werk omvat ruim 3400 pagina`s en geldt sinds de 18e eeuw als `het arsenaal van de Verlichting`(Voltaire). Het is in de achttiende eeuw vele malen herdrukt.
Zeer beroemd is bijv. Bayles lemma over Spinoza. Lees ook `ns wat hij schrijft over een andere beroemde Rotterdammer Erasmus. Deze vijfde heruitgave van de dictionnaire bevat ook een omvangrijke levensbeschrijving van de beroemde Pierre Bayle.
De dictionnaire is met behulp van een zoekfunctie goed ontsloten.
Bayles werk wordt over de hele wereld bestudeerd. In voorbereiding is een electronische uitgave van het complete oeuvre van Pierre Bayle. Bekende studiecentra zijn:
in Carla-Bayle: musée Pierre Bayle
in Nijmegen: Pierre Bayle-instituut
in Rotterdam: Erasmus center for early modern studies.
opmerking bij no. 6: voor een indruk van het ontwerp, zie de beeldenroute, no 1.
wilt u zich verder verdiepen in Pierre Bayle? Ga dan naar The Pierre Bayle Home page
